> Kaynak: https://www.ihracathub.com/rehber/mense-ispati · Son içerik güncellemesi: 2026-09-28 · ihracathub

ihracathub / [Rehber](https://www.ihracathub.com/rehber) / Belge

REHBERİ · BELGE

# Menşe ispatı: A.TR, EUR.1, REX ve tedarikçi beyanı

16 Nis 2026 · Güncelleme: 28 Eyl 2026 · 12 DK OKUMA · [ihracathub Editör Ekibi](https://www.ihracathub.com/hakkimizda#editor-ekibi)

## Kısa cevap

Menşe ispatı, ürünün tercihli gümrük vergisinden yararlanabilmesi için Türk menşeli ya da serbest dolaşımda olduğunun belgelenmesidir; AB'ye A.TR dolaşım belgesi, serbest ticaret anlaşması (STA) ülkelerine EUR.1 kullanılır. Doğru belgeyle AB'de tarife %0'a inebilirken standart tarife %6-12 düzeyindedir. Gümrük idaresi yanlış belgeyi veya hatalı kümülasyon beyanını sorgular; bu durumda %2-12 ek vergi doğabilir.

Son güncelleme: 28 Eyl 2026

## Menşe neden kritik?

Ürün Türkiye'den geliyor diye Türk tarifesi alıyor mu? Hayır. Menşe belgesi bu soruyu cevaplar: ürünün "saf Türk" olup olmadığı (gümrük birliği kapsamında tarife düşer) yoksa "ithal üzerinde işlenmiş" (standart tarife uygul) olup olmadığı. Fark: standart tarife %6-12 iken tercihli (Gümrük Birliği) %0 olabilir.

## 4 menşe belgesi türü

| Belge | Kapsamı | Verenin | Vade | Örnekle |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| A.TR | AB-27 + EFTA (İsv., Norv., İz.) | Gümrük mühürlü | 3 yıl | Alm. ihracata %0 |
| EUR.1 | STA ülkeleri (İng., Meksika) | Ticaret odası | 10 ay | UK'ya %0 tercih |
| Form A | GSP ülkeleri (Bangladeş, Vietnam) | Ticaret Bakanlığı | 15 ay | Hindistan'a düşük |
| REX (Tedarikçi Beyanı) | Tüm ülkeler, muafiyet yok | Satıcı (yazılı) | Daimi | 3. ülke tedarikçi |

## Kümülatif menşe kuralı

Ürünün menşesi A.TR basarsa, "menşe geçiş" yapabilirsiniz: Türkiye'de işlenmiş ürünü, %50 üstü tedarik oranı koşuluyla, diğer STA ülkelerine EUR.1 ile gönderilebilir. Bu "Pan-Av-Med kümülasyonu" denir. Yanlış menşe + kümülasyon başvurusu, gümrükte sorgulanabilir; bu durumda %2-12 ek vergi ödenebilir.

## Yanlış belgenin cezası ve kontrolü

Gümrük idaresi, gelen malın menşesi ve beyan edilen belgenin eşleşmediğini tespit ederse, "gümrük vergisi farkı" uygulanır. Örneğin, EUR.1 ile gelen mal aslında %30 ithal malını taşıyorsa, tarife farkı (A.TR vs EUR.1 oranı) + ceza (farkın %100-500'ü) birikir. Kontrol gümrük mühendislerince yapılır; şüpheli mallarda menşe sertifikası talep edilebilir.

## Sıkça sorulan sorular

**Menşe belgesi neden önemlidir?**

Menşe belgesi, ürünün gümrükte hangi tarifeye tabi olacağını belirler. Ürünün Türkiye'den gönderilmesi tek başına tercihli tarife sağlamaz; ürünün Türk menşeli mi yoksa ithal girdi üzerinde işlenmiş mi olduğu belgelenmelidir. Fark büyüktür: standart tarife %6-12 aralığındayken Gümrük Birliği kapsamında tercihli tarife %0 olabilir. Belge türü hedef ülkeye ve anlaşmaya göre seçilir.

**Hangi ülkeye hangi menşe belgesi kullanılır?**

AB-27 ülkelerine giden ürünlerde A.TR kullanılır; örneğin Almanya'ya ihracatta tercihli tarife %0'dır. İngiltere gibi serbest ticaret anlaşması (STA) ortaklarında EUR.1 ile %0 tercihli tarife uygulanır. Form A ise genelleştirilmiş tercihler sistemi (GSP) kapsamındaki pazarlarda gündeme gelir. Belgeyi alıcının bulunduğu ülkeye ve o ülkeyle yürürlükteki anlaşmaya göre seçin.

**Kümülatif menşe (kümülasyon) nedir?**

Kümülasyon, anlaşma ortağı bir ülkeden alınan girdinin Türkiye'de işlenmesi halinde ürünün tercihli menşe kazanabilmesidir. Pan-Avrupa-Akdeniz (Pan-Euro-Med) kümülasyonuyla Türkiye'de işlenen ürün diğer STA ülkelerine EUR.1 ile gönderilebilir. Kurallar anlaşmaya göre değişir; yanlış menşe beyanıyla yapılan kümülasyon başvurusu gümrükte sorgulanır ve %2-12 ek vergi ödenmesine yol açabilir.

**Yanlış menşe belgesi kullanılırsa ne olur?**

Gümrük idaresi, malın gerçek menşeiyle beyan edilen belgenin eşleşmediğini tespit ederse gümrük vergisi farkını tahsil eder ve buna para cezası ekler. Örneğin EUR.1 ile gönderilen ürün aslında %30 ithal girdi taşıyorsa, tercihli tarife ile uygulanması gereken tarife arasındaki fark ve ceza birlikte ödenir. Şüpheli sevkiyatlarda gümrük, menşe sertifikası talep edebilir.

## Kaynaklar

- [T.C. Ticaret Bakanlığı](https://www.ticaret.gov.tr)
- [Avrupa Komisyonu — Vergilendirme ve Gümrük Birliği](https://taxation-customs.ec.europa.eu)

BU REHBERİN ARAÇLARI

[Devlet Destekleri →](https://www.ihracathub.com/araclar/destek)[Belge Uygunluğu →](https://www.ihracathub.com/araclar/belge-uygunluk)[Kârlılık & Landed Cost →](https://www.ihracathub.com/araclar/karlilik)