USD/TRY … EUR/TRY … GBP/TRY …
ihracathub/Rehber/Finans
REHBERİ · FINANS

İhracatta kur riski yönetimi: forward, opsiyon, doğal hedge

· Güncelleme: · 15 DK OKUMA ·

Kısa cevap

İhracatta kur riski, sözleşme imzası ile tahsilat arasında döviz kurunun değişmesi nedeniyle kârın erimesi riskidir ve üç yöntemle yönetilir: doğal hedge (natural hedge), forward sözleşme ve opsiyon. Aleyhinize %5'lik bir kur hareketi 10.000 USD'lik siparişte 500 USD kayıp demektir. Ticari bankalar forward işlemini genellikle en az 100.000 USD tutar ve 3–12 ay vade için sunar; opsiyon daha esnektir ama prim gerektirir.

Son güncelleme:

KOBİ'nin kur sorunu

Türk KOBİ'lerin %85-90'ı döviz kurunu yönetmemektedir. Ortalama %5 kur hareketliliğinde, 10.000 USD siparişte 500 USD kayıp yaşanır; %15 marjlı bir üründe bu, marin 3-5 puan düşmesi anlamına gelir. Kümülatif olarak yıl sonunda yüzler bin dolar zarar birikir.

3 tip kur riski

  • İşlem riski: Kontrat imzasından ödeme alınmasına kadar para para altında kur değişmesi
  • Çeviri riski: Mali tablolarda dönüşüm sırasında oluşan değişim
  • Ekonomik risk: Uzun vadede ülkenin rekabet gücü değişmesi

İhracatçı için temel sorun işlem riskidir. Kontrat imzalandığında kur A ise, ama 60 gün sonra ödeme alındığında kur B ise, fark KOBİ'nin zararıdır.

Doğal hedge (riskten korunma)

En basit yöntem: İhracat gelirini ithalatla eşleştirmek. Yani; Dolar cinsinden aldığınız ham maddeyi, Dolar cinsinden sattığınız ürünle ödeyeniz. Bu durumda kur riski = sıfır.

Örnek: Tekstil KOBİ'si pamuk ithal ediyor ve pamukluk iplik ihraç ediyor. Her iki işlem dolar cinsindense, kur dalgalanmaları birbirini nötr eder.

Forward sözleşmesi (vadeli döviz alımı)

Banka ile 60 gün sonra 100.000 USD satın almak için bugünden kur kilitlemek. Spot oran 38,50 ise, forward 38,75 olabilir. Böylece kur riskini kaldırırsınız ama pirim (0,25) ödersiniz.

Şartları: Minimum 100.000 USD (KB ticari bankalar), 3-12 ay vadeler, pirim %0,5-1,5 aralığında değişir. Vadeleri bitmeden kapatılabilir ama zararı vardır.

Opsiyon: daha esnek seçenek

Forward sabit kurs kilitler; opsiyon ise "hak"tır. Kurlar iyiye giderse opsiyon kullanmaz doğal kurdan yararlanırsınız. Kurlar kötüye giderse opsiyon "sigorta" görevi yapar. Karşılığında pirim ödersiniz (örn. %2).

KOBİ için: Forward spekülasyon yapmayana uygun; opsiyon daha pahalı ama esnek.

Sıkça sorulan sorular

Kur riski nedir, türleri nelerdir?
Kur riski, döviz kurundaki değişimin şirketin kârını veya değerini etkileme ihtimalidir ve 3 türü vardır: işlem riski (sözleşme ile tahsilat arasındaki kur değişimi), çeviri riski (mali tabloların dönüştürülmesinde oluşan fark) ve ekonomik risk (uzun vadede rekabet gücünün değişmesi). İhracatçı için temel sorun işlem riskidir: sözleşme imzalandığında kur A, 60 gün sonra ödeme alındığında kur B ise aradaki fark doğrudan kâr kaybına dönüşebilir.
Kur riski ihracatçıya ne kadar zarar verir?
Türk KOBİ'lerinin %85–90'ı döviz kurunu yönetmez; bu durumda aleyhte %5'lik bir kur hareketi 10.000 USD'lik siparişte 500 USD kayıp demektir. %15 kâr marjıyla çalışan bir üründe bu kayıp marjı 3–5 puan aşağı çeker. Kayıp her vadeli siparişte tekrarlandığı için yıl boyunca birikir; bu nedenle her vadeli ihracat için açık döviz pozisyonunuzu sipariş aşamasında hesaplamanız gerekir.
Doğal hedge nedir?
Doğal hedge (natural hedge), ihracat gelirini aynı döviz cinsinden giderlerle eşleştirerek kur riskini ortadan kaldırmaktır ve 3 yöntem içinde en basitidir. Örneğin pamuğu dolarla ithal edip ipliği dolarla ihraç eden bir tekstil KOBİ'sinde kur dalgalanmaları iki işlemde birbirini nötrler. Banka ürünü ya da prim gerektirmez; koruma, döviz gelirinizin aynı dövizdeki hammadde veya diğer giderlerle eşleşen kısmı kadardır.
Forward sözleşme nedir, nasıl çalışır?
Forward sözleşme, ileride tahsil edeceğiniz dövizi bankaya bugünden belirlenen kurdan satmanızı sağlayan vadeli döviz işlemidir. Örneğin spot kur 38,50 iken 60 gün vadeli forward kuru 38,75 olabilir; böylece 100.000 USD'lik alacağınızın TL karşılığı bugünden kesinleşir. Ticari bankalar forward işlemini genellikle en az 100.000 USD tutar ve 3–12 ay vade için sunar. Sözleşme vadeden önce kapatılabilir, ancak bu durumda maliyet doğar.
Forward mı opsiyon mu tercih edilmeli?
Forward kuru sabitler: kur lehinize dönse bile sözleşme kurundan işlem yaparsınız. Opsiyon ise bir haktır; kur lehinize giderse kullanmaz, piyasa kurundan yararlanırsınız, aleyhinize giderse sigorta işlevi görür. Bu esneklik için baştan prim ödersiniz (örneğin %2). Spekülasyon yapmayan ve TL gelirini kesinleştirmek isteyen KOBİ için forward, daha yüksek maliyete karşılık esneklik isteyen için opsiyon uygundur.