Akreditif (L/C) nedir?
Akreditif, alıcının bankasının satıcıya (siz) verilmiş resmi taahhütü demektir: "Belgeler doğru gönderilirse, ödemeyi garantili olarak yapacağım." Satıcı açısından en güvenli ödeme yöntemidir. Alıcı riski, banka garantisine dönüşür.
Avantajı: Ödeme garanti edilmiş. Alıcı sonra para dememez, banka öder.
Dezavantajı: Belgeler %100 doğru olmalı. Küçük bir hata (tarih uyuşmatzlığı, ağırlık farkı, imza eksikliği) bile banka ödemeyi ret edebilir (rezerv talebinde bulunur).
UCP 600: Uluslararası akreditif kurallarıdır (2007). Tüm dünyadaki bankalar bunu kullanır. Akreditif şartında "UCP 600" yazılı ise o kurallar geçerlidir.
Akreditif süreci (6 adım)
Adım 1: Alıcı talep eder
Yurt dışı alıcı ("isterim akreditif") diyor. Siz de (satıcı olarak) "tamam, akreditif ile ödeyiz" diyorsunuz. Alıcı kendi bankasına akreditif açması için başvuruyor.
Adım 2: Alıcının bankası akreditifi açar
Alıcının bankası (örn. Deutsche Bank), akreditifi açar ve avisde (notification) bankası aracılığıyla sana gönderir. Örneğin; Deutsche Bank → İş Bankası → sen. İş Bankası akreditifin geçerli olduğunu doğrular ("confirmed credit").
Adım 3: Siz malı hazırlayıp sevk edersiniz
Akreditife göre belgeleri hazırlıyorsun: fatura, ambalaj listesi, biladeleme (konşimento veya CMR), sigorta, menşe belgesi, vb. Akreditif "Sevkiyat tarihi: 30 Nisan" derse, 30 Nisan'ında veya öncesinde gümrük çıkışı olması lazım.
Adım 4: Belgeler bankaya sunulur
Sevkiyat tamamlandıktan sonra, tüm belgeleri (orijinal fatura, konşimento, menşe belgesi, vs.) avise bankanıza (İş Bankası'na örnek) teslim edersiniz. Banka belgeleri kontrol eder.
Adım 5: Banka tarafından kontrol
Banka, akreditif şartlarını ve sunulan belgeleri 1-2 gün içinde karşılaştırır. Eğer uyuşmazlık varsa (tarih farkı, miktar hatasıvs.), rezerv (discrepancy) talebinde bulunur. Satıcı ya belgelerini düzeltir ya da ödemeyi ertelemek için alıcının onayını alır.
Adım 6: Ödeme yapılır
Belgeler tamam ise, alıcının bankası sana para gönderir (IBAN aracılığıyla, genelde 3-5 iş günü). Akreditif kapatılır.
12 sık rezerv kalemi (Discrepancy)
| Hata | Neden Olur | Nasıl Düzeltilir |
|---|---|---|
| Tarih uyuşmazlığı | Fatura tarihi konşimento tarihinden sonra | Gümrük belgesi tarihini kontrol edin, tescil tarihi değiştirmeyin |
| Ağırlık farkı | Paket listesinde 100 kg ama fatura 101 kg | Terazi kontrol edin, depo tarihini sorgulatın |
| Miktar hatasıyaz | Koli sayısı faturada 10 ama konşimentoda 11 | Sevk öncesi sayım yap, kontrol listesi kullan |
| Ön akreditif kaydı eksik | Akreditif numarası belgelerde yazılı değil | Tüm belgelere akreditif numarasını yazın |
| Menşe belgesi imzası eksik | Gümrük mühürü var ama imza yok | Gümrük müdürlüğüne yazı yaz, imza ettir |
| Sigorta 'All Risks' değil | Akreditif 'All Risks sigorta' şartı, siz temel sigorta yaptınız | Sigorta poliçesini değiştir, yeni sertifikat al |
| Konşimento tam kopya eksik | Akreditif 'original 3 + kopyası' istiyor, siz 2 gönderdin | Gemi kaptanından ek konşimento nüshası talep et |
| Fakturada malın açıklaması yetersiz | Akreditif 'Cotton t-shirts, color blue' istiyor, fatura 'Textiles' yazıyor | Ticari faturayı düzelt, detaylı yaz |
| Fatura tutarı akreditif tutarını aşıyor | Akreditif: 10.000 USD, fatura 10.500 USD | Faturayı düşür veya akreditifi yükselt |
| Gümrük beyannamesine akreditif no yazılı değil | Gümrük'e akreditif kayıtları sorgulanıyor | Gümrük müşaviriyle akreditif şartlarını paylaş |
| Bankerin imzası eksik | Belgede bankanın yetkilisi imza atmamış | Belgeleri banka temizleyicisine geri göndert |
| Ödeme şartı belgede yazılı değil | Akreditif 'Ödeme gümrük çıkışında' diyor, belgede başka şey | Belge düzenlemesini satıcı yönetim sisteminde değişdir |
Banka masrafları ve ücretler
Avise Ücreti: Akreditifin sana ulaştırılması için, avisde bankanız (İş Bankası örn.) 50-150 USD alır. Ödeme: TL karşılığı hesaplı.
Kontrol Ücreti (Inspection): Belgeler kontrol edilirken, 100-200 USD. Ödeme: Fatura tutarından kesinti veya ayrıca.
Negotiation Ücreti: Belgeler sunulduğu zaman, 200-500 USD. Ödeme: Ayrıca veya kesinti.
Kabul Ücreti (Acceptance): Akreditif kabul edildiği zaman, 100-300 USD. Ödeme: Önceden veya kesinti.
Tele Transfer Ücreti: Paranın IBAN'a gönderilmesi, 100-200 TL. Ödeme: Ayrıca.
Toplam ortalama maliyet: 2.000 - 5.000 TL (fatura tutarına göre değişir). Yüksek tutarlı akreditiflerde oransal olarak daha düşük yüzde.
Risk yönetimi ve öneriler
Öneriler:
- Akreditif şartını detaylı oku. "Sevkiyat 30 Nisan", "Menşe belgesi zorunlu", "CIF şartı", vs. Not al, checklist yap.
- Belgeleri avanseden hazırla. Sevkiyattan 2 gün öncesinde ticari faturayı, menşe belgesini, sigorta poliçesini hazır et.
- Gümrük müşaviriyle şartları paylaş. "Bu akreditif şartında konşimento yazılı olsun", "Menşe belgesi şu ülkeye göre", diye bildir.
- Konşimentoda akreditif numarası mutlaka olsun. Nakliyeci şirkete (forvarder) akreditif numarasını ver, konşimentode yazılsın.
- Sigorta poliçesinin kapsamını kontrol et. Akreditif "All Risks sigortası" şartı ederse, "War Risk" ve "SRCC" de yazdırılsın.
- Banka masraflarını faturaya ekle. "Masraf akreditif şartına göre ödeneceğinden", diye not düşebilirsin veya 5-10 USD kâr marjı arttırabilirsin.
- Alternatif: Kısmi akreditif şartı. Riski azaltmak için "Ödemenin %70'i akreditif, %30'u T/T" gibi karma ödeme yöntemi öner.
Pratik not: Akreditif güvenli olsa da, belgeci hataların (tarih, ağırlık, imza) çoğunu siz düzeltebilirsiniz — alıcıya hemen yazı atıp, alıcı bankasından ödemeyi "tutuştur" demeniz gerekir (waive request). Çoğu durumda alıcı kabul eder (çünkü malı almak istiyor). Önemli olan: belgeleri en güzel sunmak ve zaman içinde gönderiktir.