AB'nin plastik atık yasağı Türkiye'yi kapsamıyor

AB'nin plastik atık ihracat yasağı Türkiye'yi kapsıyor mu?

Hayır. Avrupa Komisyonu'nun resmî çevre sayfasına göre 21 Kasım 2026'da yürürlüğe girecek plastik atık ihracat yasağı, yalnızca OECD üyesi olmayan ülkelere yönelik sevkiyatları kapsıyor. Türkiye OECD üyesi olduğu için bu yasağın dışında kalıyor; AB'den plastik atık ithal etmeye devam edebilecek az sayıda yakın coğrafyadaki ülkeden biri konumunda.

• Düzenleme (Regulation (EU) 2024/1157), 20 Mayıs 2024'te yürürlüğe girdi; plastik atığa özel hükümleri kademeli olarak uygulanıyor.
• 21 Mayıs 2026'dan itibaren OECD ülkelerine (Türkiye dahil) yapılan tüm plastik atık ihracatı, eski "yeşil liste" usulü yerine "önceden yazılı bildirim ve rıza" prosedürüne geçti.
• 21 Kasım 2026'dan itibaren OECD dışı ülkelere plastik atık ihracatı tamamen yasaklanıyor — en az 21 Mayıs 2029'a kadar.
• İstanbul Politikalar Merkezi'nin (Sabancı Üniversitesi) Haziran 2026 tarihli notuna göre Türkiye'de plastik atık işleyebilen yaklaşık 1.263 tesis ve toplam 1,125 milyon ton yıllık geri dönüşüm kapasitesi bulunuyor; aynı kaynak ithal edilen atık miktarının bu kapasiteyi aştığını belirtiyor.

Rakamlar

Tablodaki iki tarih Türkiye için doğrudan bağlayıcı: 21 Mayıs 2026 zaten geçti ve rıza usulü şu anda uygulanıyor; 21 Kasım 2026 ise Türkiye'yi doğrudan etkilemese de, OECD dışı rotaların kapanmasıyla Türkiye'ye yönelecek hacmi artırması beklenen eşik. 21 Mayıs 2027'deki denetim zorunluluğu ise bugünden hazırlık gerektiren orta vadeli bir yükümlülük.

Türk ihracatçısı için ne anlama geliyor?

Bu düzenlemenin Türk ihracatçısına etkisi doğrudan bir ihracat kısıtlaması değil, hammadde tedarikinin koşullarının değişmesi. Türkiye'nin plastik geri dönüşüm sektörü, ayrıştırılmış ve kalite standardına uygun AB kaynaklı atığı hammadde olarak işleyip granül, flake ve nihai üründe kullanıyor; bir kısmı doğrudan ambalaj ve enjeksiyon sanayi için ihracata dönüşüyor. OECD dışı rotalar Kasım'da kapandığında, Avrupa'nın elindeki az sayıda yakın ve büyük hacimli OECD alıcısından biri olan Türkiye'ye yönelen hacmin artması bekleniyor — nitekim Türkiye'ye sevkiyatların 2025'te zaten rekor seviyeye ulaştığı bildiriliyor.

Ama bu tedarik artık ücretsiz bir avantaj değil. Mayıs 2026'dan beri geçerli olan rıza prosedürü, her sevkiyat için AB'deki ve Türkiye'deki yetkili makamların önceden yazılı onayını ve mali teminat sağlanmasını gerektiriyor — eskiden saatler içinde tamamlanan bir işlem artık haftalar sürebiliyor. Mayıs 2027'den itibaren ise AB'li ihracatçı, atığı gönderdiği Türkiye'deki tesisin bağımsız denetimini finanse etmek zorunda kalacak; denetimden geçemeyen veya zamanında denetlenemeyen tesisler bu hammadde kaynağına erişimini kaybedebilir. Küçük ve orta ölçekli dönüştürücüler için bu, tedarikçi ilişkisini belgeleme ve denetime hazır olma yükü demek.

Üçüncü ve daha uzun vadeli risk, AB Komisyonu'nun büyük hacim alan OECD ülkelerinin atığı çevreye uygun yönetip yönetmediğini değerlendirme ve gerekirse ihracatı askıya alma yetkisi. Türkiye'ye giden hacmin rekor kırdığı bir dönemde, ülke böyle bir incelemenin olası hedeflerinden biri haline geliyor — yani bugün açık olan rota, sektörün çevresel uyumunu belgeleyebilme kabiliyetine bağlı olarak gelecekte daralabilir.

Dördüncü katman, Türkiye'nin kendi iç mevzuatı. AB'nin rıza usulüne ek olarak Türkiye de plastik atık ithalatına kendi ulusal kısıtlamalarını uyguluyor; bu iki katmanlı yapı, bir sevkiyatın AB tarafında onaylanmış olmasının tek başına yeterli olmadığı, alıcı tesisin de Türkiye mevzuatına uygunluğunu ayrıca kanıtlaması gerektiği anlamına geliyor. Tedarikçisini seçerken yalnızca AB'deki ihracatçının belgelerine değil, kendi ithalat izninin güncelliğine de bakması gereken taraf, nihayetinde Türkiye'deki alıcı tesis oluyor.

Kimleri etkiliyor

• Plastik atık işleyip granül veya flake üreten geri dönüşüm tesisleri — özellikle Adana, Gaziantep ve İstanbul çevresinde yoğunlaşan işletmeler.
• Geri dönüştürülmüş hammaddeyi ambalaj, enjeksiyon veya tekstil elyafı üretiminde kullanıp ihraç eden firmalar.
• Gümrük müşavirleri ve lojistik firmaları — yeni rıza prosedürünün belge ve süre gereksinimlerini yönetmesi gereken taraflar.
• Sıfır atık ve döngüsel ekonomi hedefleri kapsamında yerli ayrıştırılmış atık tedarikini büyütmeye çalışan belediyeler ve atık yönetimi firmaları — ithal hammaddeye rakip, ama uzun vadede daha öngörülebilir bir kaynak.

Ne yapmalı?

1. AB'li tedarikçinizin rıza başvurusu ve mali teminat sürecini şimdiden netleştirin, sevkiyat planlamanızı haftalar süren onay sürecine göre revize edin. Gümrük süreci rehberi
2. Hangi atık/hammadde kategorisinin hangi prosedüre (EU3011, EU48, B3011) tabi olduğunu GTİP bazında doğrulayın. GTİP rehberi
3. 2027'deki zorunlu tesis denetimine şimdiden hazırlanın — çevresel uygunluk ve izlenebilirlik belgelerinizi güncel tutun. Sürdürülebilir plastik sektör sayfası
4. Tek kaynağa bağımlılığı azaltın, yerli ayrıştırılmış hammadde ve alternatif tedarikçi seçeneklerini değerlendirin. Plastik granül hammadde sektör sayfası
5. Artan tedarik ve denetim maliyetini ihraç ürününüzün fiyatlamasına yansıtın. İhracat fiyatlama hesaplayıcı

Sıkça sorulan sorular

AB'nin plastik atık ihracat yasağı Türkiye'yi kapsıyor mu?

Hayır. Avrupa Komisyonu'nun resmî sayfasına göre 21 Kasım 2026'da yürürlüğe girecek yasak yalnızca OECD üyesi olmayan ülkelere yönelik plastik atık ihracatını kapsıyor. Türkiye OECD üyesi olduğu için bu yasağın dışında kalıyor ve AB'den plastik atık almaya devam edebiliyor.

Türkiye'ye plastik atık ihracatında Mayıs 2026'dan beri ne değişti?

21 Mayıs 2026'dan itibaren AB'den Türkiye dahil tüm OECD ülkelerine plastik atık ihracatı, eskiden saatler içinde tamamlanan 'yeşil liste' usulü yerine 'önceden yazılı bildirim ve rıza' (prior notification and consent) prosedürüne tabi oldu. Bu, her sevkiyat için hem AB hem Türkiye tarafındaki yetkili makamların onayını ve mali teminat sağlanmasını gerektiriyor; süreç haftalar sürebiliyor.

Türkiye'nin plastik geri dönüşüm kapasitesi ne kadar?

İstanbul Politikalar Merkezi'nin Haziran 2026 tarihli politika notuna göre, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı verileri Türkiye'de plastik atık işleyebilen yaklaşık 1.263 tesis ve toplam 1,125 milyon ton yıllık geri dönüşüm hacmi olduğunu gösteriyor. Aynı kaynağa göre ithal edilen atık miktarı, mevcut işleme kapasitesini aşıyor.

2027'de plastik atık ithalatında hangi yeni yükümlülük geliyor?

21 Mayıs 2027'den itibaren AB'li ihracatçılar, atığı gönderdikleri Türkiye'deki tesislerin bağımsız üçüncü taraf denetimlerini finanse etmek zorunda kalacak; bu denetimler tesisin atığı çevreye uygun şekilde yönettiğini kanıtlamalı. Denetimden geçemeyen veya denetlenmeyen tesisler bu hammadde kaynağına erişimini kaybedebilir.

AB, Türkiye'ye giden plastik atık hacmini gelecekte kısıtlayabilir mi?

Evet, potansiyel olarak. Waste Shipment Regulation, Komisyon'a büyük hacimde plastik atık alan OECD ülkelerinin bu atığı çevreye uygun şekilde yönetip yönetmediğini değerlendirme ve gerekirse ihracatı askıya alma yetkisi veriyor. Türkiye'ye sevkiyatın 2025'te rekor seviyeye çıktığı bildiriliyor; bu da Türkiye'yi böyle bir incelemenin olası hedeflerinden biri yapıyor.

Bu düzenleme Türk ihracatçısını nasıl etkiliyor?

İki yönlü: Bir yandan Türkiye'nin geri dönüşüm tesisleri için ucuz, ayrıştırılmış hammadde tedariki OECD-dışı rotalar kapandıkça artabilir. Öte yandan rıza prosedürü, mali teminat ve 2027'deki zorunlu denetim, tedarik maliyetini ve sürecin öngörülebilirliğini olumsuz etkiliyor — bu hammaddeyi granül veya mamule dönüştürüp ihraç eden firmalar için girdi güvenliği artık düzenleyici bir değişkene bağlı.

Kaynaklar

• Avrupa Komisyonu (Çevre GD) — Plastic waste shipments
• Istanbul Policy Center (Sabancı Üniversitesi) — Türkiye'nin Plastik Atık İthalatı: Çevresel Riskler ve Politika Seçenekleri
• Turkey recap — The Adana loophole: How new EU rules could worsen Turkey's plastic waste crisis
• Sustainable Commodities — Waste Plastics Broker (Turkey export FAQ)