Kısa cevap
Türkiye'de ihracat gümrük süreci, gümrük müşavirinin ihracat beyannamesini Ticaret Bakanlığı'nın BİLGE sisteminde tescil ettirmesiyle başlar; ardından risk analizine göre muayene, yükleme izni, çıkış ve kapanış adımları gelir. Muayene, belge kontrolünde 1–2 saat, laboratuvar incelemesinde 1–3 gün sürebilir. Kapanış, mal çıktıktan sonra 3 ay içinde tamamlanmalıdır; kapanış yapılmadan KDV iadesi talep edilemez.
İhracat beyannamesi (İB) nedir?
İhracat beyannamesi, gümrük müşaviri tarafından Bilge sistemine girilir ve gümrük idaresine sunulur. Ürün açıklama, GTİP kodu, ürün ağırlığı, değeri, alıcı bilgisi, fatura numarası, lojistik bilgisi | hepsi belgede yer alır. Gümrük idaresi bu bilgiye göre muayene kararı verir: muayene mi yok, hangi hat (1-4 arası) muayenesi olacak.
Bilge sistemi ve tescil
Bilge, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı'nın internet sistemidir. Müşavir, gümrük kapısı basındaki Bilge terminalerine erişip beyanname üretir. Beyanname "tescil" edilince, gümrük idaresi işleme başlar. Tescil öncesi belgeleri kontrol eder: ticari fatura, konşimento/CMR, menşe belgesi, sigortası.
Gümrük muayenesi: 4 hat sistemi
| Hat | Muayene | Mallar | Ortalama Süre |
|---|---|---|---|
| 1. Hat (% 5-10) | Bilge içi tarama, belge kontrol | Düşük risk ürünler | 1-2 saat |
| 2. Hat (% 10-15) | Fiziksel muayene öncesi kontrol | Orta risk | 2-4 saat |
| 3. Hat | Tam fiziksel muayene, örnekleme | Yüksek risk, yasaklıya yakın | 4-8 saat |
| 4. Hat | Laborat inceleme, sertifika | Gıda, ilaç, kimya | 1-3 gün |
1. hat = muayene yok demek değil; Bilge taramasında sorun bulunmuşsa fiziksel muayeneye gider. Malınız temiz ise, 1-2 saatte çıkış alırsınız.
Yükleme izni ve çıkış
Muayene temam olunca, gümrük müşaviri Bilge'de "yükleme izni" talep eder. Gümrük çıkış kapısında Bilge kayıtları kontrol edilir. Konteyner selonladı mı, plomba takıldı mı | teyit sonrası araç kapıdan çıkar. Bu noktada resmi olarak "ihraç" olmuş sayılırsınız.
Kapanış ve KDV iadesi bağlantısı
Malınız çıktıktan 3 ay içinde müşavir Bilge'de "kapanış" işlemi yapmalıdır. Kapanış = gümrük idaresine "bu mal aslında dışarı çıktı, artık benim sorumluluğumda değil" demektir. Kapanış tamamlanmadığı sürece KDV iadesi talep edemezsiniz. Sık yapılan hata: kapanış beklemeden iade talep etmek (reddedilir). Kapanış bilgisini müşavirden alıp KDV müdürlüğüne sunmalısınız.
Adım adım: İhracatta gümrük işlemleri nasıl yapılır?
İhracat beyannamesinin hazırlanmasından kapanışa ve KDV iadesi bağlantısına kadar 5 adım.
- İhracat beyannamesini hazırlayın — Gümrük müşaviriniz ürün açıklaması, GTİP kodu, ağırlık, değer, alıcı, fatura numarası ve taşıma bilgisini BİLGE sistemine girer.
- Beyannameyi tescil ettirin — Ticari fatura, konşimento veya CMR, menşe belgesi ve sigorta belgesi kontrol edilir; beyanname tescil edilince gümrük işlemleri başlar.
- Muayeneyi tamamlayın — Risk analizine göre belge kontrolü (1–2 saat), fiziksel muayene (4–8 saat) veya laboratuvar incelemesi (1–3 gün) yapılır.
- Yükleme izni alın ve çıkış yapın — Müşavir BİLGE'de yükleme izni talep eder; çıkış kapısında kayıtlar, mühür ve plomba kontrol edilir ve araç çıktığında mal ihraç edilmiş sayılır.
- Kapanışı yapın ve KDV iadesine bağlayın — Çıkıştan sonra 3 ay içinde BİLGE'de kapanış yapılır; kapanış bilgisi KDV iadesi başvurusuyla vergi dairesine sunulur.