AB'nin yeni çelik rejiminde Türkiye'nin kotaları neden bu kadar çabuk doldu?
AB'nin 1 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren çelik tarife kotası rejimi, toplam gümrük vergisiz hacmi eski korunma önlemine göre yaklaşık %47 kıstı; bu yüzden Türkiye'nin 1 Ekim'de açılan dördüncü çeyrek kotaları ilk 5 günde aşıldı. SteelOrbis'in aktardığı Avrupa Komisyonu verisine göre Türkiye; sıcak haddelenmiş rulo, kaplamalı sac, inşaat demiri, filmaşin ve boru kalemlerinde kotasını aştı, aşan miktar gümrük işlemi bekliyor.
- (AB) 2026/1384 sayılı Tüzük, 17 Haziran 2026'da kabul edildi, 24 Haziran'da Resmî Gazete'de yayımlandı ve 1 Temmuz'dan beri uygulanıyor; süresi dolan korunma önleminin yerini aldı.
- Toplam yıllık kota 18.345.922 ton, 26 ürün kategorisinde. Kota dolduğunda %50 vergi uygulanıyor; eski oran %25'ti.
- Kotalar çeyreklik ve "ilk gelen alır" ilkesiyle yönetiliyor. Bu yüzden her çeyrek bir yarışla başlıyor.
- 1 Ekim 2026'dan itibaren ithalatçı, çeliğin ilk eritilip döküldüğü ülkeye dair doğrulanabilir kanıt sunmak zorunda (Tüzük, madde 4(1)).
- Sıcak haddelenmiş rulo kategorisi için ülke dağılımını belirleyen (AB) 2026/1457 sayılı uygulama tüzüğü 31 Aralık 2026'ya kadar geçerli.
Rakamlar: Türkiye hangi kotayı ne kadar aştı?
Türkiye'nin dördüncü çeyrek kotalarında en büyük açık, sıcak haddelenmiş rulo ile boru kalemlerinde görülüyor: SteelOrbis'in 1-5 Ekim verisine göre HRC'de bekleyen miktar kotanın 2,4 katı, içi boş profilde yaklaşık 1,9 katı.
| Ürün | Kota (ton) | Bekleyen (ton) |
|---|---|---|
| Sıcak rulo (HRC) | 160.573 | 378.822 |
| Kaplamalı sac (4A) | 63.925 | 96.084 |
| İnşaat demiri | 59.919 | 78.088 |
| Filmaşin | 61.147 | 70.698 |
| İçi boş profil | 59.849 | 112.046 |
Dikkat: "bekleyen" miktar, ithalatçıların gümrükte işlem bekleyen yüklerini gösteriyor; hepsinin kota dışında kalacağı anlamına gelmez. Kota içinde kalan kısım vergisiz girer, kalan ise %50 vergiye tabi olur. Hangi kısmın kota içine girdiği beyan sırasına bağlı.
Türk ihracatçısı için ne anlama geliyor?
Türk çelik ihracatçısı için AB, artık sözleşme hacmini değil, çeyreğin ilk günlerindeki yükleme-varış sırasını satıyor. Kota doldu mu sorusu fiyattan önce geliyor. Loharo'nun örneğiyle: gümrük değeri ton başına 600 avro olan bir rulo için %50 vergi ton başına 300 avro ekler; bu, Kuzey Avrupa'da 740-760 avro/ton aralığındaki yerel tekliflerin çok üzerinde bir iniş maliyeti demek. Kota dışı HRC bu yüzden pratikte kapalı.
İlk çıkarım: teslim şartı yeniden fiyatlanmalı. CFR satışta kota dolarsa vergi alıcıya düşer, alıcı da fiyat indirimi veya sözleşme iptali ister; DDP satışta vergi sizin üstünüze kalır. Sözleşmelerde varış penceresi, vergi riski ve fiyat ayarlama maddeleri artık taban fiyat kadar önemli.
İkincisi, evrak kalitesi: eritme-döküm ülkesi belgesi (değirmen test sertifikasında ülke ve ısıl numarası) eksik veya geç gelirse, ilk kota paylaşımında yer kaçabilir ve tüm parti %50 vergiye girebilir (EUROMETAL'in aktardığı ithalatçı yorumları). Kendi değirmeninizde döküm yapıyorsanız bunu sertifikanıza açıkça yazın; slab veya kütük alıp haddeleyen firmalar ise tedarikçinin dökümhane ülkesini belgelemek zorunda.
Üçüncüsü, kota alternatifi pazarlar devreye giriyor. Birinci çeyrek kotaları 1 Ocak 2027'de açılacak ve piyasa kaynakları Türk ve Hint HRC kotalarının erken tükenmesini bekliyor. Yıllık hacminin büyük kısmını AB'ye satan firmalar için Ocak yükleme planını Aralık'ta yapmak gerekiyor.
Kimleri etkiliyor?
- Yassı ürün (sıcak/soğuk rulo, kaplamalı sac) satan entegre ve haddehane tipi üreticiler.
- İnşaat demiri, filmaşin ve boru-profil ihracatçıları: bu kalemlerde de Türk kotası ilk haftada aşıldı.
- AB'de çelik tedarik eden alıcılara CFR/FOB satan trader'lar ve ihracat şirketleri.
- Kota kapsamı dışında kalan türev ürünleri (ör. bağlantı elemanı, kapı-pencere) satanlar: Komisyon bu ürünleri 30 Haziran 2027'ye kadar kapsama alıp almamayı değerlendirecek, bu yüzden kural değişikliği riski sürüyor.
Ne yapmalı?
- Her AB satışınız için ürününüzün hangi kota kategorisinde olduğunu ve Türkiye'nin o kategorideki çeyreklik kotasını kontrol edin; demir-çelik sektör sayfası ile yassı ve uzun çelik sayfalarından ürün grubunuza uygun bölümü seçin.
- Sözleşmelerde CFR/DDP seçimini, varış penceresini ve kota dolması halinde kimin vergi taşıyacağını yazılı hale getirin; ihracat fiyatlama hesaplayıcısıyla %50 vergili senaryoyu ayrıca fiyatlayın.
- Değirmen test sertifikalarınıza eritme-döküm ülkesini ve ısıl numarasını ekleyin; tedarik zincirinizde slab veya kütük ithal ediyorsanız kaynak ülkeyi belgeleyin.
- CBAM 2026 rehberini gözden geçirin: AB'deki alıcınız kota ve karbon yükünü aynı ton üzerinde birlikte hesaplıyor.
- Yükleme planınızı çeyrek başlangıcına göre kurun ve navlun hesaplayıcısıyla 1 Ocak 2027'de açılacak kota için erken sevkiyat maliyetini hesaplayın.
Sıkça sorulan sorular
AB'nin yeni çelik rejimi ne zaman başladı ve kota üstü vergi ne kadar?
(AB) 2026/1384 sayılı Tüzük, 30 Haziran 2026'da sona eren çelik korunma önleminin yerine 1 Temmuz 2026'da uygulanmaya başladı. 26 ürün kategorisinde yıllık toplam 18.345.922 tonluk gümrük vergisiz kota tanımlıyor; kota dolduktan sonraki ithalatta vergi önceki %25'in iki katı, yani %50 oluyor.
Türkiye'nin sıcak haddelenmiş rulo kotası ne kadar ve doldu mu?
Türkiye'nin sıcak haddelenmiş rulo (HRC) kotası çeyrek başına yaklaşık 160.573 ton (yıllık 642.295 ton). SteelOrbis'in aktardığı Komisyon verisine göre 1-5 Ekim'de kota aşıldı; gümrük işlemi bekleyen miktar 378.822 ton olarak görüldü. Yani kota yaklaşık 2,4 katı talep topladı.
Eritme-döküm (melt and pour) belgesi nedir, ne zaman zorunlu oldu?
Çeliğin ilk eritilip döküldüğü ülkeyi gösteren, doğrulanabilir bir kanıttır; son işlemin yapıldığı ülkeyi ya da ihracat ülkesini değil. 1 Ekim 2026'dan itibaren Tüzük'ün 4(1) maddesi gereği ithalatçı bunu sunmak zorunda. Piyasa kaynakları, değirmen test sertifikasında (MTC) ülke ve ısıl numarasının yer almasını öneriyor.
Anti-damping vergisi kota üstü %50 ile birlikte uygulanır mı?
Evet. Peacock Tariff Consulting'in analizine göre anti-damping ve telafi edici vergiler kota durumundan bağımsız olarak ilk tondan itibaren uygulanır ve kota dolduğunda %50 vergiye eklenir. Yani önlem kapsamındaki bir ürünü kota dışı gönderen ihracatçı iki yükü birlikte öder.
Kotalar ne zaman yenilenir, sonraki çeyrekte ne bekleniyor?
Kotalar çeyreklik açılır; bir sonraki yenileme 1 Ocak 2027. Ülke bazlı dağılımı belirleyen (AB) 2026/1457 sayılı uygulama tüzüğü 31 Aralık 2026'da sona erdiği için yeni bir dağılım düzenlemesi gerekecek. Piyasa kaynakları Türk ve Hint sıcak haddelenmiş rulo kotalarının ilk günlerde yeniden dolmasını bekliyor.