AB'nin yeni ürün sorumluluğu kuralları ne zaman başlıyor?
AB'nin 2024/2853 sayılı Ürün Sorumluluğu Direktifi, 9 Aralık 2026 ve sonrasında AB pazarına sürülen tüm ürünlere uygulanacak. 31 Ekim 2026 itibarıyla geriye yaklaşık 39 gün kalıyor. Direktif, 1985'ten beri geçerli olan eski kuralların yerini alıyor.
- AB Resmî Gazetesi'nde 18 Kasım 2024'te yayımlanan metin, üye devletlere ulusal mevzuata aktarma için 9 Aralık 2026 son tarihini veriyor.
- Kural, o tarihten önce pazara sürülen ürünlerde eski 85/374/AET direktifini bırakıyor; yani sorumluluk rejimi ürünün pazara sürüldüğü güne göre belirleniyor.
- Yazılım ve yapay zekâ sistemleri ilk kez açıkça "ürün" sayılıyor; güncelleme ve yükseltmeden doğan kusurlar da üreticinin sorumluluğunda.
- Kusursuz sorumluluk esası sürüyor: mağdur, ürünün kusurlu olduğunu ve zararla bağını ispatlıyor; üreticinin kusurunu göstermesi gerekmiyor.
Bu sayfadaki hukuki özet, EUR-Lex'in resmî metnine ve özetine dayanır; ulusal aktarım kanunları üye devletten üye devlete ayrışabilir.
Kimler sorumlu tutulabilir?
AB dışında üretim yapan bir işletme için direktifin en önemli yeniliği sorumluluk zinciri: mağdurun her zaman AB içinde bir muhatabı olması hedefleniyor.
| Sıra | Sorumlu | Koşul |
|---|---|---|
| 1 | Üretici | Her durumda |
| 2 | İthalatçı | Üretici AB dışındaysa |
| 3 | Yetkili temsilci | Üretici AB dışındaysa |
| 4 | Sipariş karşılama sağlayıcısı | İthalatçı ve temsilci yoksa |
| 5 | Dağıtıcı | Yukarıdakiler belirlenemezse |
Çevrimiçi platformlar, üretici, ithalatçı, temsilci, sipariş karşılama sağlayıcısı veya dağıtıcı rolünü üstlendiğinde diğer işletmecilerle aynı şartlarda sorumlu tutuluyor. Yalnızca aracı konumundaki platform için de belirli koşullarda sorumluluk doğabiliyor.
Hangi zararlar ve ne kadar süre?
Tazminat hakkı üç zarar türünde doğuyor: ölüm veya kişisel yaralanma (ruh sağlığı zararı dâhil), mala zarar ve mesleki olmayan amaçla kullanılan verinin yok olması ya da bozulması.
| Süre | Değer |
|---|---|
| Genel sorumluluk | 10 yıl |
| Gizli sağlık zararı | 25 yıl |
| Dava açma | 3 yıl |
Avrupa Parlamentosu'nun 2026 tarihli bir çalışması, bu sorumluluğun sözleşmeyle sınırlandırılamayacağını da hatırlatıyor. Yani "AB'deki distribütörle yaptığımız sözleşmede sorumluluğu devrettik" demek, mağdura karşı geçerli bir savunma olmuyor.
Türk ihracatçısı için ne anlama geliyor?
Direktif, Türk üreticiyi doğrudan değil, sipariş zincirindeki AB muhatabı üzerinden etkiliyor. AB'deki ithalatçı ve temsilci, mağdura ödediğini size rücu edebilecek; bu yüzden siparişlerde sorumluluk, sigorta ve kusur dağılımı maddeleri sertleşecek.
- Takvim yeni: 9 Aralık 2026'dan sonra AB'ye yapılan her sevkiyat yeni rejime giriyor. Kasım'da yola çıkıp Aralık'ta pazara sürülen partilerde, "pazara sürme" anının hangi tarih olduğu tartışma konusu olabilir; sipariş ve teslim tarihlerinizi belgeleyin.
- Maliyet kalemi: Ürün sorumluluk sigortası, AB'de 10 yıllık kuyruk riski nedeniyle ihracatçı için standart bir maliyet kalemine dönüşüyor. Bazı yetkili temsilci hizmeti verenlerin sözleşmelerinde sigorta şartı aramaya başladığı bildiriliyor; bu bilgi tek bir hizmet sağlayıcıya ait olduğundan kendi temsilcinizle teyit edin.
- Dijital ürünler öne çıkıyor: Bağlantılı cihaz, uygulamalı ürün veya yazılım içeren (akıllı ev, e-bisiklet, giyilebilir) ürünlerde güncelleme yükümlülüğü ayrı bir risk doğuruyor.
- Platformlara güvenmeyin: Amazon, Etsy veya Trendyol üzerinden AB'ye satıyorsanız platform sizin yerinize sorumlu olmayabilir; asıl sorumlu zincir üretici, ithalatçı veya temsilci olarak kalıyor.
Kimleri etkiliyor?
AB'ye doğrudan tüketiciye satan pazaryeri satıcıları, oyuncak, elektrikli ev aletleri, kozmetik, tekstil ve mobilya gibi tüketici ürünü üreticileri ve AB'de distribütörle çalışan KOBİ'ler öncelikli etkileniyor. Yazılım içeren ürün üreten firmalar için risk iki katına çıkıyor. B2B ağırlıklı ara mal ihracatçıları, nihai ürün zararında yine zincirde yer alabilir.
Ne yapmalı?
- AB'deki sorumlu işletmecinizi doğrulayın. GPSR kapsamında zaten belirlediğiniz temsilci veya ithalatçının sözleşmesinde Aralık 2026 sonrası ürün sorumluluğu ve rücu şartlarını okuyun; ayrıntı için CE ve ISO sertifikasyon rehberine bakın.
- Belge dosyanızı tamamlayın. Test raporu, risk analizi, parti izlenebilirliği ve etiket bilgilerini 10 yıl saklayacak şekilde düzenleyin; belge uygunluk aracıyla eksikleri görün.
- Sigorta teklifi alın. Ürün sorumluluk poliçesinin AB'deki zararı ve dava masrafını kapsayıp kapsamadığını brokerinize sorun.
- Pazaryeri hesaplarınızı gözden geçirin. Platform uygunluk aracı ve Amazon Global rehberi ile ürün sayfalarındaki sorumlu işletmeci bilgisini güncel tutun; Etsy ve Trendyol karşılaştırması için bu rehbere göz atın.
- Kasım takvimini unutmayın. AB'ye sattığınız küçük paketlerde 1 Kasım'dan itibaren zorunlu olan ürün tanımlayıcı konusunu ilgili haberde görebilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
AB Ürün Sorumluluğu Direktifi ne zaman uygulanmaya başlıyor?
Direktif (AB) 2024/2853, 9 Aralık 2026 ve sonrasında AB pazarına sürülen veya hizmete alınan ürünler için geçerli olacak. Üye devletlerin de aynı tarihe kadar ulusal mevzuatlarına aktarması gerekiyor. 9 Aralık 2026'dan önce pazara sürülen ürünlerde eski 85/374/AET sayılı direktif uygulanmaya devam ediyor.
AB dışındaki Türk üretici doğrudan dava edilebilir mi?
Evet, üretici olarak sorumlu kalır; ancak mağdurun AB'de bir muhatap bulabilmesi için ithalatçı ve yetkili temsilci de sorumlu tutulabiliyor. Bunlar yoksa sipariş karşılama (fulfilment) hizmeti sağlayıcısı devreye giriyor. Pratikte tazminat talebinin ilk muhatabı çoğu zaman AB'deki ithalatçı veya temsilci olacak, onlar da size rücu edebilir.
Hangi zararlar için tazminat istenebilecek?
Direktif üç zarar türünü kapsıyor: ölüm veya kişisel yaralanma (tıbben kabul edilen ruh sağlığı zararı dâhil), mala verilen zarar ve mesleki olmayan amaçla kullanılan verinin yok olması ya da bozulması. Mağdurun üreticinin kusurunu ispatlaması gerekmiyor; ürünün kusurlu olduğunu ve zararla bağını göstermesi yeterli.
Sorumluluk süresi ne kadar?
İşletmeler, ürünü pazara sürdükleri tarihten itibaren 10 yıl boyunca sorumlu kalıyor. Yavaş ortaya çıkan sağlık zararlarında bu süre 25 yıla uzuyor. Mağdurun tazminat davası açma süresi ise 3 yıl. Yani 2027'de gönderdiğiniz bir partinin sorumluluğu 2037'ye, gizli sağlık zararlarında 2052'ye kadar sürebilir.
Pazaryeri satıcısı olarak Amazon veya Etsy bana korunma sağlar mı?
Garanti yok. Direktife göre çevrimiçi platform; üretici, ithalatçı, temsilci, sipariş karşılama sağlayıcısı veya dağıtıcı rolündeyse aynı şartlarda sorumlu tutuluyor, yalnızca aracı konumundaysa sorumluluk belirli koşullara bağlı. Platformun hukuki sorumluluğuna güvenmek yerine ürün için AB'de kayıtlı bir sorumlu işletmeci ve sigorta kurgusu oluşturmak gerekiyor.