Çin'in nadir toprak kısıtı 47 gün sonra dönüyor

24 Eyl 2026 · 4 DK OKUMA · İHRACATHUB EDİTÖR EKİBİ

Çin'in nadir toprak ihracat kısıtı neden yeniden gündemde?

Çin Ticaret Bakanlığı'nın (MOFCOM) 9 Ekim 2025 tarihli 61 No'lu Duyurusu'yla getirdiği, Çin dışında üretilen ürünleri de kapsayan nadir toprak ihracat kısıtları, ABD ile varılan bir uzlaşı sonucu 7 Kasım 2025'te bir yıllığına askıya alındı. Bu askı süresi 10 Kasım 2026'da doluyor; Pekin yeni bir uzatma açıklamazsa kurallar otomatik olarak yeniden yürürlüğe giriyor. Konu, 21 Eylül 2026 tarihli New York Times haberine göre bu hafta gerçekleşen Trump-Xi görüşmesinin gündeminde en çözümsüz üç maddeden biri olarak öne çıkıyor.

Askıya alınan 61 No'lu Duyuru'nun en kapsamlı maddesi, %0,1 kuralı: Çin dışında üretilen bir nadir toprak kalıcı mıknatısı veya bu mıknatısı taşıyan parça/montaj, ürün değerinin %0,1'i veya üzerinde Çin kaynaklı nadir toprak elementi (samaryum, disprosyum, gadolinyum, terbiyum, lutesyum, skandiyum, itriyum gibi) içeriyorsa, bu ürünün üçüncü bir ülkeye ihracatı için de Çin'den lisans alınması gerekiyor.
62 No'lu Duyuru ile gelen "teknoloji kuralı" ise Çin kaynaklı nadir toprak madencilik, ayrıştırma, metal üretimi veya mıknatıs imalat teknolojisi kullanılarak Çin dışında üretilen ürünleri kapsıyor.
Nisan 2025'te yedi ağır nadir toprak elementine getirilen ve hiç askıya alınmayan ilk kısıtlamalar zaten yürürlükte; askıdaki kısım yalnızca Ekim 2025'teki genişletilmiş %0,1 ve teknoloji kuralları.
Çin, Ocak 2026'da Japonya'ya, Temmuz 2026'da da aralarında bir Alman savunma devinin bulunduğu 14 Avrupalı kuruluşa yönelik benzer kısıtlamaları halihazırda askıya almadan uyguluyor — bu da Pekin'in kuralı seçici biçimde zaten çalıştırdığını gösteriyor.

Rakamlar: Çin'in payı neden bu kadar belirleyici?

IEA'nın hesaplamasına göre Çin, küresel nadir toprak madenciliğinin yaklaşık %70'ini, ayrıştırma-işleme kapasitesinin %90'ını ve kalıcı mıknatıs üretiminin %93-94'ünü elinde tutuyor. Kısıtların tam uygulanması durumunda OECD ekonomileri için yıllık risk 6,5 trilyon dolara kadar çıkabiliyor; bunun 3 trilyon doları tek başına otomotiv sektöründe. 2024'te Çin'in ihraç ettiği 58 bin ton nadir toprak mıknatıs, milyonlarca otomobil, endüstriyel motor ve uçak parçası üretimine yetecek hacimde.

Sektör	Küresel risk	Bağımlılık
Otomotiv	~3 trilyon $	Elektrikli motor mıknatısı
Elektronik	Yüksek	Hoparlör, sensör
Rüzgar enerjisi	Yüksek	Türbin jeneratörü

Türk ihracatçısı için ne anlama geliyor?

Türkiye doğrudan Çin'in hedef aldığı bir ülke değil; ancak %0,1 kuralı ülke odaklı değil ürün odaklı işliyor. Türkiye'nin otomotiv (yan sanayi dahil), beyaz eşya, elektrikli ev aleti ve elektronik ihracatında kullanılan elektrik motorları, hoparlörler ve sensörler büyük ölçüde Çin kaynaklı NdFeB (neodim-demir-bor) mıknatıs içeriyor. Kural 10 Kasım'da geri dönerse, bu parçaları taşıyan Türk mamullerinin AB veya ABD gibi üçüncü ülkelere ihracatı — Çin bu işleme hiç dahil olmasa bile — teknik olarak Çin'in lisans onayına bağlı hale gelebilir. Nisan 2025'teki ilk (ve çok daha dar kapsamlı) kısıtlama bile küresel mıknatıs arzını aylarca durma noktasına getirmiş, bazı otomobil üreticileri üretimi geçici olarak durdurmak zorunda kalmıştı; %0,1 kuralının tüm kapsamıyla geri dönmesi çok daha geniş bir tedarik zincirini doğrudan etkileyecek.

Asıl risk belirsizlik: Kural henüz geri dönmedi ve dönüp dönmeyeceği büyük ölçüde Trump-Xi görüşmesinin sonucuna bağlı. Ancak "dönmezse sorun yok" varsayımıyla hareket etmek riskli — hem çünkü Pekin geçmişte kuralı ülke bazında seçici uygulamaya başladı, hem de tedarik zincirinde bileşen bazında "Çin kaynaklı içerik oranı" takibi zaten zaman alan bir süreç. Kasım ayı öncesinde tedarik zincirini haritalamaya başlamayan firmalar, kural geri dönerse ihracat lojistiğinde ani bir tıkanma yaşayabilir.

Kimleri etkiliyor?

Elektrik motoru, kompresör, hoparlör veya sensör içeren nihai ürün (otomotiv yan sanayi, beyaz eşya, küçük ev aleti, elektronik) üreten ve AB/ABD'ye ihraç eden firmalar.
Tedarik zincirinde Çin kaynaklı NdFeB veya samaryum-kobalt mıknatıs kullanan; ancak bu bileşenin menşe oranını bugüne kadar takip etmemiş firmalar.
Rüzgar türbini jeneratörü, savunma sanayii alt bileşeni veya veri merkezi donanımı üreten ihracatçılar.

Ne yapmalı?

Ürün ağacınızdaki (bill of materials) mıknatıs ve nadir toprak içerikli bileşenlerin menşeini ve değer oranını Kasım ayı öncesinde çıkarın; %0,1 eşiğine yakın veya üzerinde kalan kalemleri işaretleyin.
Tedarikçilerinizden Çin kaynaklı nadir toprak içeriğine dair "Declaration of Compliance" benzeri bir beyan talep etmeyi değerlendirin; kural geri dönerse bu belge lisans başvurusu sürecini hızlandırır.
GTİP sınıflandırmanızın doğru olduğundan emin olmak için GTİP kodu rehberini, AB'ye yönelik uyum yükümlülüklerini karşılaştırmak için CBAM 2026 rehberini inceleyin.
Çin dışı (Avustralya, ABD, Malezya kaynaklı) mıknatıs tedarikçilerine alternatif hat açmayı düşünen firmalar için tedarikçi ülke riskini ülke riski analizi aracıyla karşılaştırabilir; ürün uygunluk belgelerinizi güncel tutmak için CE ve ISO sertifikasyon rehberine bakabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Çin'in nadir toprak ihracat kısıtları ne zaman yürürlüğe girecek?

Çin Ticaret Bakanlığı'nın (MOFCOM) 9 Ekim 2025 tarihli 61 No'lu Duyurusu'yla getirdiği kısıtlar, 7 Kasım 2025'te bir yıllığına askıya alındı; askı süresi 10 Kasım 2026'da doluyor ve yeni bir uzatma gelmezse kurallar otomatik olarak geri dönüyor.

%0,1 kuralı tam olarak ne anlama geliyor?

Çin dışında üretilen bir nadir toprak kalıcı mıknatısı veya bu mıknatısı içeren parça, ürün değerinin %0,1'i veya üzerinde Çin kaynaklı nadir toprak elementi içeriyorsa, bu ürünün üçüncü bir ülkeye ihracatı için Çin Ticaret Bakanlığı'ndan ayrıca lisans alınması gerekiyor.

Hangi sektörler en çok etkilenecek?

Uluslararası Enerji Ajansı'na (IEA) göre otomotiv sektörü, kısıtların tam uygulanması halinde küresel çapta 3 trilyon dolarlık üretimin risk altında olduğu en savunmasız alan; elektronik, rüzgar türbini, savunma sanayii ve veri merkezleri de listede.

Çin nadir toprak piyasasında ne kadar baskın?

IEA verilerine göre Çin, küresel nadir toprak madenciliğinin yaklaşık %70'ini, ayrıştırma-işleme kapasitesinin %90'ını ve kalıcı mıknatıs üretiminin %93-94'ünü elinde tutuyor.

Türk ihracatçılar bu kısıttan neden etkilenebilir?

Türkiye'nin otomotiv, beyaz eşya ve elektronik ihracatında kullanılan elektrik motorları genellikle Çin kaynaklı NdFeB mıknatıs içeriyor; kural geri dönerse bu parçaları taşıyan Türk mamullerinin AB veya ABD'ye ihracatı teknik olarak Çin'in lisans onayına tabi olabilir.

Nisan 2025'teki ilk kısıtlamalarda ne olmuştu?

Çin'in Nisan 2025'te yedi ağır nadir toprak elementine getirdiği ilk kısıtlamalarda küresel mıknatıs ihracatı aylarca durma noktasına gelmiş, bazı otomobil üreticileri üretimi geçici olarak durdurmak zorunda kalmıştı.