AB'nin bor ithalatının %73'ü Türkiye'den

10 Eyl 2026 · 4 DK OKUMA · İHRACATHUB EDİTÖR EKİBİ

AB'nin bor tedarikinde Türkiye'nin payı ne durumda?

Avrupa Komisyonu'nun istatistik kurumu Eurostat'ın Haziran 2026'da yayımladığı "kritik hammaddelerde uluslararası ticaret" raporuna göre AB'nin 2025 yılı extra-AB borat ithalatının %73'ü Türkiye kaynaklı gerçekleşti; ABD %15, Çin ise %6 ile onu izledi.

AB Komisyonu'nun sanayi genel müdürlüğü (DG GROW) sayfası, tarihsel referans olarak Türkiye'nin AB bor tedarikindeki payını %99 olarak veriyor; iki rakam arasındaki fark doğal borat ile rafine borat ayrımından ve ölçüm yılından kaynaklanıyor, ama sonuç aynı: AB, bor konusunda tek bir ülkeye neredeyse tam bağımlı.
ABD Jeoloji Araştırma Kurumu'nun (USGS) Şubat 2026'da yayımlanıp Mayıs 2026'da güncellenen Maden Emtia Özetleri raporuna göre Türkiye'nin 2025 bor rezervi 950 milyon ton; bu rakam dünyadaki tüm diğer üretici ülkelerin toplamının kat kat üzerinde.
Aynı raporda Türkiye'nin 2025 rafine borat üretimi 1,5 milyon ton olarak görünüyor — 2024'teki 1,8 milyon tona göre bir gerileme.
Bu tabloya, Çin'in Kasım 2025'te bir yıllığına askıya aldığı genişletilmiş nadir toprak ihracat kısıtlamalarının 10 Kasım 2026'da yeniden yürürlüğe girme ihtimali ekleniyor; Pekin, Eylül 2026 başı itibarıyla uzatma yönünde herhangi bir açıklama yapmadı.
AB'nin Kritik Hammaddeler Tüzüğü ((AB) 2024/1252), 2030'a kadar hiçbir stratejik hammaddede tek bir üçüncü ülkeye %65'in üzerinde bağımlı kalınmamasını hedefliyor — Türkiye'nin bor payı bu eşiğin belirgin biçimde üzerinde.

Rakamlar

Ülke	Bor rezervi (2025)
Türkiye	950 milyon ton
ABD	48 milyon ton
Rusya	40 milyon ton
Çin	9,1 milyon ton

Kaynak: USGS, Mineral Commodity Summaries 2026

Türk ihracatçısı için ne anlama geliyor?

Kısa vadede tablo Türkiye lehine görünüyor: Çin'in Kasım'da ihracat kısıtlamalarını yeniden devreye sokması riski, AB sanayisini (cam elyaf, seramik, tarımsal mikro besin, deterjan, yarı iletken ve batarya üreticileri dahil) güvenilir, siyasi olarak istikrarlı bir tedarikçiye daha sıkı bağlanmaya itiyor. Türkiye, NATO üyeliği ve AB ile Gümrük Birliği'nin sağladığı öngörülebilirlikle bu rolü doğal olarak üstleniyor; devlet tekeli Eti Maden'in 2025 için hedeflediği yaklaşık 1,4 milyar dolarlık ihracat cirosu ve orta vadede 4-5 milyar dolara çıkma planı bu konumu güçlendirmeye yönelik.

Ancak resmin tamamı bu kadar tek yönlü değil. AB'nin kendi Kritik Hammaddeler Tüzüğü, tam da Türkiye'ninki gibi yoğunlaşmış tedarik ilişkilerini azaltmayı hedefliyor — dost bir ülke olsa bile. Bu çerçevede Komisyon, Haziran 2025'te Sırbistan'daki Jadar projesini bor ve lityum çıkarımı için "Stratejik Proje" ilan etti; proje tam kapasitede yılda yaklaşık 286.000 ton borik asit üretmeyi hedefliyor. Bu, AB sınırları içinde ilk defa ciddi ölçekte bir alternatif bor kaynağı anlamına geliyor ve devreye girdiğinde Eti Maden'in pazarlık gücünü aşındırabilir. Ayrıca Türkiye'nin 2025 üretiminin bir önceki yıla göre %17 gerilemesi (1,8 milyon tondan 1,5 milyon tona), kapasite tarafında da izlenmesi gereken bir sinyal.

Sonuç: önümüzdeki 12-18 ay, Türk bor ihracatçıları için hem en güçlü pazarlık penceresi hem de rakip yatırımların hızlandığı bir dönem. İkisi aynı anda gerçekleşiyor.

Kimleri etkiliyor

Doğrudan etkilenen taraf Eti Maden ve yurt dışı satış iştirakleri (Etimine SA, Etimine USA, Eti Products). Ancak boru, boraks, borik asit ve çinko borat gibi türev ürünleri işleyip ihraç eden özel sektör firmaları (GTİP 2528, 2810, 2840 serisi) de bu tabloya dolaylı olarak bağlı — hem hammadde maliyeti hem de AB alıcılarının tedarik güvenliği talebi üzerinden. Cam elyaf, seramik sırı, tarımsal gübre katkısı ve deterjan üreten ihracatçılar için de bor fiyat ve arz istikrarı doğrudan girdi maliyeti kalemi.

Ne yapmalı?

AB'deki alıcılarla uzun vadeli tedarik sözleşmelerini şimdi görüşün — Kasım'daki Çin belirsizliği netleşmeden önce fiyat ve hacim taahhüdü almak pazarlık gücünü artırır. Döviz forward hesaplayıcı
GTİP kodunuzu ve gümrük tarife pozisyonunuzu netleştirin — bor türevi ürünlerde AB tarafındaki sınıflandırma hataları teslimat gecikmesine yol açabiliyor. GTİP kodları rehberi
Jadar projesinin devreye giriş takvimini izleyin — rakip arzın piyasaya gireceği tarih, uzun vadeli fiyatlama stratejinizi doğrudan etkileyecek.
AB'nin Stratejik Ortaklık başlıklarını takip edin — Kritik Hammaddeler Tüzüğü kapsamında Türkiye ile resmî bir hammadde ortaklığı görüşülürse, bu hem tarife hem de yatırım teşviki anlamına gelebilir.
Kâr marjınızı yeni sözleşmelerde güncel arz-talep dengesine göre yeniden hesaplayın. İhracat kârlılık hesaplayıcı

Sıkça sorulan sorular

AB, boronun yüzde kaçını Türkiye'den alıyor?

Eurostat'ın Haziran 2026'da yayımladığı 2025 dış ticaret verisine göre AB'nin extra-AB borat ithalatının %73'ü Türkiye kaynaklı; onu %15 ile ABD ve %6 ile Çin izliyor. Avrupa Komisyonu'nun DG GROW sayfası ise tarihsel olarak Türkiye'nin AB bor tedarikindeki payını %99 olarak veriyor; fark, doğal ve rafine borat ayrımından kaynaklanıyor.

Çin'in nadir toprak ihracat kısıtlaması ne zaman sona eriyor?

Çin, Ekim 2025'te genişlettiği nadir toprak ve lityum pil malzemesi ihracat kısıtlamalarını Trump-Xi mutabakatı sonrası 7 Kasım 2025'te bir yıllığına askıya almıştı. Askı süresi 10 Kasım 2026'da doluyor; Ticaret Bakanlığı Eylül 2026 başı itibarıyla uzatma yönünde bir açıklama yapmadı.

AB Kritik Hammaddeler Tüzüğü'nün tek ülkeye bağımlılık sınırı nedir?

(AB) 2024/1252 sayılı Tüzük, 2030 yılına kadar AB'nin herhangi bir stratejik hammaddede tek bir üçüncü ülkeye yıllık tüketiminin %65'inden fazlası için bağımlı olmamasını hedefliyor. Türkiye'nin bor tedarikindeki %73-99 aralığındaki payı bu eşiğin belirgin şekilde üzerinde.

Türkiye'nin bor rezervi dünyada nasıl bir yere sahip?

ABD Jeoloji Araştırma Kurumu'nun (USGS) 2026 Maden Emtia Özetleri raporuna göre Türkiye'nin 2025 rezervi 950 milyon ton; bu, ABD (48 milyon ton), Rusya (40 milyon ton) ve Çin'in (9,1 milyon ton) toplamının çok üzerinde ve dünyadaki en büyük tekil bor rezervi.

Sırbistan'daki Jadar projesi Türk bor ihracatını nasıl etkileyebilir?

AB Komisyonu, Haziran 2025'te Sırbistan'daki Jadar projesini Kritik Hammaddeler Tüzüğü kapsamında 'Stratejik Proje' ilan etti. Proje tam kapasitede yılda yaklaşık 286.000 ton borik asit üretmeyi hedefliyor; bu, Eti Maden'in mevcut yıllık satışının önemli bir bölümüne denk gelen, AB içi ilk büyük ölçekli rakip tedarik kaynağı olurdu.

Eti Maden'in güncel ihracat hedefi ne kadar?

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar'ın açıklamasına göre Eti Maden 2024'te 2,5 milyon ton satışla 1,322 milyar dolarlık rekor gelir elde etti; şirket 2025 için yaklaşık 1,4 milyar dolar ciro hedefliyor ve orta vadede uç ürüne geçişle 4-5 milyar dolar ihracata ulaşmayı amaçlıyor.