Kısa cevap
Faktoring ile forfaiting arasındaki temel fark vade ve risk devridir: faktoring 30–180 günlük kısa vadeli ihracat alacaklarını genelde rücu hakkıyla ve %1–4 komisyon artı faizle finanse eder; forfaiting ise 6 ay–7 yıl vadeli, banka garantili (aval, akreditif) alacakları daima rücusuz olarak %6–12 iskontoyla satın alır. Türkiye'de faktoring BDDK lisanslı şirketlerce, ihracatta iki faktörlü modelde FCI (Factors Chain International) ağıyla yürütülür.
Hızlı özet: faktoring ve forfaiting nedir?
Faktoring, ihracatçının vadeli (30-180 gün) ticari alacaklarını bir faktoring şirketine devrederek nakdi anında almasıdır. Forfaiting ise orta-uzun vadeli (6 ay - 7 yıl), tek seferlik ihracat alacaklarının banka garantisi karşılığında rücusuz olarak satılmasıdır. İkisi de ihracat alacağı finansmanı yöntemidir, ama vade, risk dağılımı ve maliyet yapısı farklıdır.
Tek cümleyle fark: Faktoring kısa vadeli ve toplu işlem içindir; forfaiting uzun vadeli, tek seferlik ve rücusuz işlem içindir.
Faktoring: kısa vadeli alacak finansmanı
Faktoring, ihracatçının vadeli (30-180 gün) ihracat alacaklarını bir banka/faktoring şirketine satarak nakdi anında almasıdır. Faktoring şirketi alacak tutarının %70-90'ını ön ödeme olarak verir, vade sonunda alıcıdan tahsil eder ve aradaki farkı (komisyon ve faiz düşülerek) ihracatçıya öder. Türkiye'de faktoring işlemleri BDDK düzenlemesine tabidir; 50+ lisanslı faktoring şirketi mevcuttur.
İhracat faktoringi iki modelde işler: Tek faktorlu modelde yalnız Türk faktör çalışır; iki faktorlu modelde Türk faktör ile alıcı ülkesindeki muhabir faktör (FCI ağı) birlikte çalışır. İki faktorlu modelde alıcı ülkesindeki faktör tahsilatı ve kredi riskini üstlenir, rücusuz işlem mümkün olur.
Forfaiting: orta-uzun vadeli, riski devreden finansman
Forfaiting, 6 ay – 7 yıl aralığında ihracat alacakları satışıdır ve rücu hakkı YOKtur. Yani forfaiting şirketi alıcıdan tahsil edemezse parayı ihracatçıdan geri talep edemez. Bunun karşılığında iskonto oranı faktoringten daha yüksektir (%6-12). Makine, ekipman, proje ve yatırım malı ihracatında kullanılır.
Forfaiting için banka garantisi (aval), vadeli akreditif veya standby L/C zorunludur. Alıcı bankasının garantisi olmadan forfaiting genelde mümkün olmaz. Forfaiting işlemi ihracatçı bilançosunda satış olarak işlenir, borç olarak değil — bu özellik bilanço dışı (off-balance-sheet) finansman avantajı yaratır.
Faktoring vs forfaiting | 6 temel fark
| Kriter | Faktoring | Forfaiting |
|---|---|---|
| Vade | 30-180 gün | 6 ay - 7 yıl |
| Maliyet (toplam) | %1-4 komisyon + %25-55 faiz | %6-12 iskonto |
| Rücu hakkı | Genelde var (recourse) | Yok (non-recourse) |
| Belge | Ticari fatura | Banka garantili senet (aval/L/C) |
| Alıcı kredibilitesi | Orta seviye yeterli | Yüksek (banka garantili) zorunlu |
| Tipik kullanıcı | KOBİ — sık ve düzenli satış | Orta-büyük — proje/makine |
| İşlem tutarı | 50K-1M USD | 1M USD+ |
| İşlem süresi | 3-5 iş günü | 2-4 hafta |
| Bilanço etkisi | Genelde borç olarak işlenir | Satış (bilanço dışı) |
Maliyet kalemleri
Faktoring maliyeti: (1) Faktoring komisyonu (%1-4, fatura tutarı üzerinden). (2) Ön ödeme faizi (yıllık %25-55, vade gün/360 ile orantılı). (3) Dosya/açılış ücreti (sabit, 100-500 USD). (4) Alıcı risk değerlendirme (limit) ücreti.
Forfaiting maliyeti: (1) İskonto faizi (referans faiz SOFR/EURIBOR + spread, toplam %6-12). (2) Banka garanti komisyonu / aval ücreti (yıllık %0,5-1,5). (3) Forfaiting komisyonu (%0,25-0,75). (4) Belge inceleme ve dosya ücreti (500-1500 USD).
Hangi durumda hangisi?
- Faktoring tercih edin: Sık ve düzenli ihracat siparişleri (her ay), 30-180 gün vade, alıcı tanıdık/sürekli müşteri veya kredi geçmişi var, akreditif yok ama açık hesap çalışıyorsunuz, hızlı nakit ihtiyacı var (3-5 iş günü).
- Forfaiting tercih edin: Tek seferlik büyük proje (1M USD+), 6+ ay vade, alıcı ülke riski yüksek (MENA, Afrika, BDT), mühendislik/makine/yatırım malı ihracatı, bilanço dışı finansman isteniyor, banka garantisi (aval/L/C) mevcut.
Sayısal örnek: 500.000 USD\'lik ihracat
| Kalem | Faktoring (180 gün) | Forfaiting (24 ay) |
|---|---|---|
| Fatura/Senet değeri | 500.000 USD | 500.000 USD |
| Komisyon/İskonto | %2,5 = 12.500 USD | %8 yıllık × 2 = 76.000 USD |
| Faiz/Garanti komisyonu | %35 × 180/360 = 78.750 USD | %1 aval = 10.000 USD |
| Net nakit girişi (tahmini) | ~408.750 USD | ~414.000 USD |
| Rücu hakkı | Var (risk ihracatçıda) | Yok (risk forfaiterda) |
| İşlem süresi | 3-5 iş günü | 2-4 hafta |
Yorum: Kısa vadede ön ödeme faizi (özellikle TL bazlı) toplam maliyeti şişirir. Uzun vadede forfaiting iskonto oranı (sabit) daha öngörülebilir. Karar verirken sadece nominal maliyet değil, kredi riski, kur riski ve bilanço etkisi de değerlendirilmeli.