1 Ekim 2026'da döviz dönüşüm desteğinde ne değişti?
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), 1 Ekim 2026 tarihli Uygulama Talimatı ile döviz dönüşüm desteğinin şartlarını baştan yazdı; 26 Ocak 2023 tarihli eski talimat yürürlükten kalktı. Dayanak, 1 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 2026/11 sayılı Tebliğ değişikliği.
- Döviz almama taahhüdü kalktı. Destek için bir ay döviz almama sözü vermek yerine döviz pozisyonu oranının %10'u aşmaması isteniyor. TCMB oranı, likit döviz varlıklarının net satış hasılatı ile aktif büyüklüğünden yüksek olanına bölerek tanımlıyor.
- Satış tutarı katma değere bağlandı. Firmanın bir takvim yılında destek kapsamında satabileceği döviz, faaliyet kârı + 12 aylık işgücü maliyeti ile sınırlı. Zarar eden firmada yalnızca işgücü maliyeti esas alınıyor; limit yılda iki kez (Ocak ve Temmuz) güncelleniyor.
- Azami destek 100 milyon TL/yıl. 2026'nın son çeyreğinde hem satış limiti hem azami destek 0,25 katsayısıyla çarpılıyor; yani 25 milyon TL.
- Destek oranı %3. Yasal oran %2, ancak geçici %3 uygulaması 31 Ocak 2027'ye kadar sürüyor.
- Tedarikçiye doğrudan ödeme. Aracılı ihracatta destek, belgeler tamamsa doğrudan tedarikçi/imalatçı firmanın hesabına yatıyor.
TCMB'nin 28 Eylül 2026 tarihli analizine göre 2023'ten bu yana yaklaşık 44 bin firma destek aldı ve yararlanan firmaların ihracatçılar içindeki payı 2026'da %34'e çıktı. Banka, yeni yapıyla bu payın daha da artmasını bekliyor.
Rakamlar
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Pozisyon sınırı | %10 |
| Satış sınırı | Katma değer |
| Azami destek | 100 milyon TL/yıl |
| 2026 son çeyrek | ×0,25 (25 milyon TL) |
| Destek oranı | %3 (31 Ocak 2027'ye kadar) |
Türk ihracatçısı için ne anlama geliyor?
Yeni sistem desteği "döviz tutan" firmadan "katma değer üreten" firmaya kaydırıyor. Bunun iki sonucu var.
Birincisi, kazananlar. Daha önce taahhüt yüzünden destekten uzak duran, ancak üretim ve istihdamı yüksek firmalar artık yararlanabilir. TCMB'nin firma düzeyindeki analizi de katma değer/brüt satış oranı yüksek firmalarda net döviz satışı/ihracat oranının daha yüksek olduğunu gösteriyor. Tedarikçi KOBİ'ler için de kapı aralanıyor: aracı ihracatçının limiti dolsa bile, belgelerle destek doğrudan tedarikçiye akabiliyor.
İkincisi, kısıtlanacaklar. Kâr marjı düşük, işgücü maliyeti küçük ve cirosu büyük firmalarda katma değer limiti destek tutarını kısabilir. Örnek hesap (varsayımsal): yıllık katma değeri 80 milyon TL olan bir firma, son çeyrekte 0,25 katsayısıyla yalnızca 20 milyon TL karşılığı döviz satıp destek alabilir; %3 oranıyla bu 600 bin TL eder. Dolayısıyla Ekim-Aralık döneminde gelirlerinin tamamını bozdurmak isteyen firmalar, geçiş katsayısı nedeniyle destekten eskisi kadar yararlanamayabilir.
TİM Başkanı Mustafa Gültepe de 1 Ekim'de yürürlüğe giren yeni uygulama esaslarının beklentilerin altında kaldığını, sistemin daha basit ve ulaşılabilir olması gerektiğini söyledi. Bu eleştiri bürokrasi yüküne işaret ediyor: pozisyon formu SMMM/YMM tarafından düzenlenip imzalanıyor, faaliyet belgesiyle birlikte bankaya sunuluyor ve belge yalnızca 15 gün geçerli.
Dikkat edilecek iki kısıt daha var: Yurt dışından efektif getirilen peşin ihracat ve hizmet ihracatı bedelleri için destek talebi kabul edilmiyor; ihracat reeskont kredisi kullanan firmalar da kredi vadesi boyunca destekten yararlanamıyor.
Kimleri etkiliyor?
- Bedeli bankaya havale ile gelen mal ihracatçıları ve döviz kazandırıcı hizmet ihracatçıları.
- Serbest bölgede yalnızca yurt dışına satış yapan firmalar.
- İhracat için üretim yapan tedarikçi KOBİ'ler ve aracı ihracatçılar.
- Döviz tutma alışkanlığı olan, pozisyon oranı %10'a yakın firmalar.
- İhracat reeskont kredisi kullanan firmalar (destek kapsamı dışında kalıyor).
Ne yapmalı?
- Mali müşavirinizle döviz pozisyonu oranınızı hesaplayın; likit döviz varlıklarınız net satış hasılatı ve aktif büyüklüğünüzün %10'una yaklaşıyorsa, satış planınızı buna göre yapın. Döviz yönetimi için kur riski yönetim rehberine bakın.
- Bankanızdan firma satış limitinizi ve kalan azami destek tutarınızı öğrenin; Ekim-Aralık için 0,25 katsayısını nakit akışı planınıza yansıtın.
- Peşin ihracat bedelinde 6 aylık beyanname ibraz süresini takvime bağlayın; süre kaçarsa destek ödenmez.
- Aracı ihracatçıysanız tedarikçilerinizle aracılı ihracat sözleşmesini ve belge akışını güncelleyin; tedarikçiyseniz bankanızdan doğrudan ödeme koşullarını sorun.
- Reeskont kredisi ve destek arasında seçim yapıyorsanız Eximbank kredi hesaplayıcısı ile maliyeti karşılaştırın; dönüşüm tutarlarını kur çeviriciyle TL'ye çevirin. Diğer destekler için ihracat destekleri tam listesi ve KOBİ finans rehberi yararlı olur.
Sıkça sorulan sorular
Döviz dönüşüm desteği 1 Ekim 2026'da ne değişti?
TCMB'nin 1 Ekim 2026 tarihli Uygulama Talimatı ile döviz almama taahhüdü kaldırıldı. Destekten yararlanmak için döviz pozisyonu oranının %10'u aşmaması, yıllık satış tutarının firmanın katma değeriyle (faaliyet kârı artı 12 aylık işgücü maliyeti) sınırlı kalması gerekiyor. Eski 26 Ocak 2023 tarihli talimat yürürlükten kalktı.
Döviz pozisyonu oranı nasıl hesaplanıyor?
TCMB, oranı firmanın likit döviz varlıklarının net satış hasılatı ile aktif büyüklüğünden yüksek olanına bölünmesiyle tanımlıyor. Oran %10'u aşan firma destekten yararlanamıyor. Hesap, SMMM veya YMM'nin düzenleyip imzaladığı döviz pozisyonu bildirim formuyla belgeleniyor; form belge tarihinden itibaren 15 gün geçerli.
Destek oranı şu an yüzde kaç?
Yasal oran %2, ancak TCMB bu oranı geçici olarak %3'e çıkardı ve %3 uygulaması 31 Ocak 2027'ye kadar (bu tarih dahil) geçerli. 100 milyon TL satılan döviz için bu dönemde 3 milyon TL destek ödeniyor. Ocak 2027 sonrası için yeni bir karar çıkmazsa oran %2'ye dönecek.
2026'nın son çeyreğinde üst sınır ne kadar?
Limit kullanım dönemi takvim yılı olduğu için, 1 Ekim 2026'da başlayan yeni sistemde 1 Ekim-31 Aralık 2026 dönemi için hem firma satış limiti hem de azami destek 0,25 katsayısıyla çarpılıyor. Yıllık 100 milyon TL olan azami destek bu çeyrekte 25 milyon TL'ye iniyor; 1 Ekim öncesi satışlar bu hesaba dahil edilmiyor.
Peşin ihracat bedelinde desteği ne zaman alırım?
Peşin ihracat bedelinde döviz satışı sırasında talep formu veriliyor, ancak destek ödemesi satıştan sonraki 6 ay içinde ödeme şekli "Peşin Ödeme" yazan gümrük beyannamesi bilgisi ve döviz pozisyonu bildirim formu bankaya ibraz edildikten sonra yapılıyor. Satış tutarı kadar beyanname bilgisi sunulmazsa destek alınamıyor.
Tedarikçi firmalar bu düzenlemeden nasıl yararlanıyor?
Aracı ihracatçı, aracılı ihracat sözleşmesi, tedarikçinin gümrük beyannameleri ve ihraç kayıtlı faturaları bankaya ibraz ederse döviz satışı tedarikçi firmaca yapılmış sayılıyor ve destek doğrudan tedarikçinin hesabına yatıyor. Döviz pozisyonu şartı da tedarikçi firma için aranıyor.