AB-Türkiye diyaloğu: TAREKS engeli kalktı

AB ile Türkiye 13 Ekim'de neyi çözdü?

AB ve Türkiye, 13 Ekim 2026'daki 3. Yüksek Düzeyli Ticaret Diyaloğu'nda Türkiye'nin TAREKS ithalat kontrol sistemindeki bir engelin kaldırıldığını duyurdu. Toplantıyı Brüksel'de Ticaret Komiseri Maroš Šefčovič ile Ticaret Bakanı Ömer Bolat eş başkan olarak yönetti.

• TAREKS: Ortak açıklamaya göre risk bazlı ithalat kontrol sistemindeki engel kalktı. Šefčovič, Türkiye'nin sistemi AB ihracatçıları için kolaylaştıran birkaç şeffaflık adımı attığını söyledi.
• AEO: Yetkilendirilmiş yükümlü (AEO/YYS) programlarının karşılıklı tanınması anlaşması Šefčovič'e göre aynı gün AB Resmî Gazetesi'nde yayımlandı. Uygulamanın nasıl işleyeceği ayrıca çalışılacak.
• Makine Tüzüğü: Taraflar, Türkiye'nin yeni AB Makine Tüzüğü'ne uyumunun tamamlandığını memnuniyetle karşıladı.
• Ticaret hacmi: AB Komisyonu'na göre 2025'te mal ticareti yaklaşık 217,6 milyar euro oldu; Türkiye, AB'nin beşinci büyük ticaret ortağı.

Hangi konular çözüldü, hangileri açık?

Diyalogun çıktısı karışık: üç somut sonuç var, ama ihracatçıyı en çok ilgilendiren birkaç başlık teknik görüşme aşamasında kaldı.

Ortak açıklamada ayrıca EPREL (enerji etiketi) erişimi, CPNP (kozmetik bildirimi) erişimi, ilaçlarda seri serbest bırakma ve elektronik imzanın karşılıklı tanınması için teknik çalışma sözü verildi.

Gümrük birliği güncellemesi neden hâlâ takılı?

Bakan Bolat'a göre AB Konseyi, bazı üye ülkelerin tutumu yüzünden Komisyon'a gümrük birliğinin güncellenmesi için resmî müzakere yetkisi vermedi. Komisyon yine de Türkiye'yle vaka bazında görüşüyor. Bolat dört başlık saydı: e-ticaret, kamu alımları, yatırım ve tarım ürünleri.

Diyaloğun gölgesinde başka bir başlık da var. Bolat, AB'nin taslak Sanayi Hızlandırma Yasası'ndaki yatırım ve elektrikli araç kısıtlarını kaldırtmak için yoğun diplomasi yürüttüklerini söyledi. Daily Sabah'a göre Fransa yalnızca AB menşeli çözümü savunuyor, Almanya ise Türkiye'nin de dâhil olabileceği daha geniş bir güvenilir ortak listesinden yana. Konu ayrıca Made in EU otomotiv planı haberimizde ele alındı.

Türk ihracatçısı için ne anlama geliyor?

Bu diyalogun en somut kazancı ihracat tarafında değil ithalat ve gümrük tarafında: TAREKS ve AEO sonuçları, Türk üreticinin AB'den aldığı girdinin ve AB'ye gönderdiği malın sınırda geçirdiği süreyi dolaylı olarak kısaltma potansiyeli taşıyor. Ama iki sonucun da takvimi ve uygulama ayrıntısı belirsiz.

TAREKS, AB'nin şikâyet ettiği bir Türk ithalat engeliydi; yani kazanan öncelikle AB'den mal satan firmalar. Türk ihracatçısı için etkisi dolaylı: AB'den hammadde, ara mal veya makine alan üreticilerin belge yükü ve tedarik süresi hafifleyebilir. Ortak açıklama da pratik sorunlar için iş birliğinin süreceğini söylüyor; yani her sorun çözülmüş değil.

AEO karşılıklı tanıma, Türk ihracatçısı için daha doğrudan bir kolaylık: Šefčovič'in özetine göre iki tarafça güvenilir sayılan tüccarın malı sınırı daha hızlı geçecek. Ancak bu kolaylıktan yararlanmak için önce AEO/YYS yetkisi gerekiyor ve uygulama takvimini bilgi paylaşım sisteminin hazır olması belirleyecek. Ayrıntı için AEO karşılıklı tanıma haberimize bakın.

Makine Tüzüğü uyumunun tamamlanması, makine ihracatçıları için olumlu bir sinyal: teknik mevzuat uyumu gümrük birliği içinde serbest dolaşımın şartı. Yine de AB pazarına sevk eden firmanın kendi CE uygunluk dosyasını yeni tüzüğe göre güncellemesi gerekiyor; devlet düzeyindeki uyum bunu otomatik yapmıyor.

Deri ihracat vergisi ve tekstil gözetimi hâlâ masada. Üçü de Türkiye'nin uyguladığı önlemler (deri, post ve wet-blue deri ihracat vergileri, tekstil ve tekstil hammaddesi ithalatında kayda bağlı gözetim); ortak açıklama yalnızca teknik görüşmelerin süreceğini söylüyor. Kalkarlarsa deri üreticisinin ham deri erişimi ve tekstilcinin ithal girdi maliyeti etkilenebilir, ama takvim yok: yakın vadede maliyet değişikliği planlamayın.

Büyük resim: Türkiye'nin AB'ye ihracatı ocak-eylül 2026'da %3,9 artışla 81,5 milyar dolara çıktı; Almanya 15,4 milyar dolarla ilk sırada. Otomotiv 22,9 milyar dolarla, kimya 10,2 ve hazır giyim 7,3 milyar dolarla öndeydi. Bu portföy için gümrük birliği güncellemesi ve Made in EU kuralları, TAREKS gibi teknik engellerden çok daha belirleyici.

Kimleri etkiliyor?

AB'den girdi alan imalatçılar, AEO/YYS sahibi veya adayı ihracatçılar, makine ve elektrikli cihaz üreticileri, deri ve tekstil sektörleri ile otomotiv yan sanayi.

Ne yapmalı?

• AEO/YYS yetkiniz yoksa, süreci ve faydayı AEO rehberiyle değerlendirin; yetkiniz varsa gümrük müşavirinizden karşılıklı tanımanın uygulama tarihini sorun.
• Makine veya elektrikli cihaz ihraç ediyorsanız CE dosyanızı yeni AB Makine Tüzüğü'ne göre gözden geçirin: CE ve ISO rehberi ve makine sektör sayfası.
• AB'den hammadde alıyorsanız TAREKS kapsamındaki ürünlerde belge ve süre değişikliğini ithalatçı/müşavirle teyit edin; gümrük süreci rehberi adımları özetliyor.
• Deri ve tekstil ihracatçıları, ihracat vergisi ve gözetim konularındaki gelişmeyi dernek ve birlik kanalıyla izlesin.

Sıkça sorulan sorular

3. AB-Türkiye Yüksek Düzeyli Ticaret Diyaloğu'nda ne kararlaştırıldı?

13 Ekim 2026'da Brüksel'de Ticaret Komiseri Maroš Šefčovič ile Ticaret Bakanı Ömer Bolat'ın eş başkanlığında toplanan diyalogda iki taraf, Türkiye'nin TAREKS ithalat kontrol sistemindeki bir engelin kaldırıldığını duyurdu. Yetkilendirilmiş yükümlü (AEO) karşılıklı tanıma anlaşması AB Resmî Gazetesi'nde yayımlandı. Türkiye'nin AB Makine Tüzüğü'ne uyumunun tamamlandığı da teyit edildi.

TAREKS nedir, ihracatçıyı nasıl ilgilendiriyor?

TAREKS, Türkiye'ye ithal edilen bazı ürünlerin risk bazlı kontrolünü yapan sistemdir ve AB'nin şikâyet ettiği engellerden biriydi. Doğrudan ithalatçıyı ilgilendirir; ancak AB'den hammadde, ara mal veya makine alan Türk üreticiler için tedarik süresini ve belge yükünü etkiler. Ortak açıklamaya göre pratik sorunlar için iş birliği sürecek.

Gümrük birliğinin güncellenmesi için resmî müzakere başladı mı?

Hayır. Bakan Bolat, AB Konseyi'nin bazı üye ülkelerin tutumu nedeniyle Komisyon'a resmî müzakere yetkisi vermediğini söyledi. Komisyon, Bolat'a göre dört başlıkta (e-ticaret, kamu alımları, yatırım, tarım ürünleri) Türkiye'yle vaka bazında görüşüyor. Kamu alımlarında Türkiye'nin Temmuz 2026'da çıkardığı kanunun ardından teknik görüşmeler başladı.

Hangi sorunlar hâlâ açık?

Ortak açıklamaya göre deri, post ve wet-blue deri ihracat vergileri, ithalat gözetim rejimi, tekstil ve tekstil hammaddesi ithalatında kayda bağlı gözetim ile alkollü içkiler hâlâ gündemde. Taraflar bu konularda teknik görüşmeleri sürdürecek. Ayrıca Türkiye'nin AB enerji etiketi veri tabanı EPREL'e erişimi ve kozmetik bildirim portalı CPNP görüşmeleri devam ediyor.

AB-Türkiye ticareti ne kadar büyüklükte?

AB Komisyonu'na göre 2025'te mal ticareti yaklaşık 217,6 milyar euroya ulaştı ve rekor kırdı; hizmet ticareti 40 milyar euroyu aştı. Türkiye, AB'nin beşinci büyük ticaret ortağı. Türkiye'nin AB'ye ihracatı ocak-eylül 2026'da %3,9 artışla 81,5 milyar dolar oldu; ihracatın ana taşıyıcısı 22,9 milyar dolarla otomotivdi.

Kaynaklar

• AB Türkiye Delegasyonu (EEAS) — Joint Statement on the third EU-Türkiye High-Level Dialogue on Trade (13 Ekim 2026)
• Insight EU Monitoring — EU and Türkiye remove trade barrier and advance customs cooperation (Šefčovič basın açıklamasıyla, 14 Ekim 2026)
• Daily Sabah — Türkiye says progress made on some areas of EU customs union update (14 Ekim 2026)